आज शनी अमावस्या; पितृतर्पण, शनिमंत्रजप, दीपदान आणि दानधर्माला धार्मिक महत्व

MH 28 News Live : पितृपक्षातील सर्वपित्री अमावस्या शनिवारी आल्याने यंदा या दिवसाला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शनिवार, १० ऑक्टोबर २०२६ रोजी येणाऱ्या या पर्वानिमित्त पितरांचे स्मरण, श्राद्ध, तर्पण आणि शनिदेवाची उपासना करण्याची परंपरा आहे. हिंदू धर्मपरंपरेत शनिदेवांना कर्मफलदाता आणि न्यायप्रिय देवता मानले जाते. सूर्यदेव आणि छाया यांचे पुत्र मानले जाणारे शनिदेव नवग्रहांपैकी एक असून संयम, शिस्त, कर्तव्यनिष्ठा आणि कर्मानुसार फळ मिळण्याचे प्रतीक मानले जातात. ज्योतिषपरंपरेत शनीची साडेसाती आणि ढैय्या यांना महत्त्व असले, तरी शनिदेवाची उपासना केवळ संकटांपासून मुक्तीसाठी नव्हे, तर सदाचरण आणि आत्मचिंतनासाठीही केली जाते.

पितृपक्षातील अमावस्येचे महत्त्व

पितृपक्षातील सर्वपित्री अमावस्येला दिवंगत पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांच्या शांतीसाठी श्राद्ध आणि तर्पण करण्याची प्रथा आहे. पूर्वजांच्या मृत्यूची तिथी माहीत नसल्यास किंवा पितृपक्षात श्राद्ध करता आले नसल्यास या दिवशी श्राद्ध करण्याची परंपरा आहे. धार्मिक श्रद्धेनुसार या दिवशी पितरांप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. यंदा अमावस्या शनिवारी आल्यामुळे पितृस्मरणासोबत शनिदेवाच्या उपासनेलाही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. काही पंचांगांमध्ये गजच्छाया योगाचाही उल्लेख आहे; मात्र त्याचा कालावधी आणि महत्त्व स्थानिक पंचांगानुसार तपासणे आवश्यक आहे.

शनिमंत्रजप, दीपदान आणि पूजा

या दिवशी सकाळी स्नान करून देवपूजा करावी. परंपरेनुसार काळे तीळ आणि पाण्याने पितृतर्पण केले जाते. शनिदेवाच्या मंदिरात दर्शन घेऊन तिळाच्या किंवा मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावण्याची प्रथा आहे. पिंपळपूजन आणि शनिमंत्रजपही अनेक भाविक करतात. ‘ॐ शं शनैश्चराय नमः॥’ हा शनिदेवाचा प्रचलित मंत्र असून श्रद्धेनुसार त्याचा १०८ वेळा जप करता येतो. काही भाविक शनिवारचे व्रत, फलाहार किंवा विशेष अनुष्ठान करतात; मात्र सर्वांसाठी एकच बंधनकारक व्रत नाही. श्राद्धासाठी स्थानिक पंचांगातील योग्य मुहूर्त आणि पुरोहितांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

दानधर्मातून सेवाभावाचा संदेश

शनी अमावस्येला काळे तीळ, धान्य, वस्त्र आणि गरजेच्या वस्तू दान करण्याची परंपरा आहे. पितरांच्या स्मरणार्थ अन्नदान करणे, गरजू व्यक्तींना भोजन देणे, वृद्धांची सेवा करणे तसेच गरिबांना मदत करणे ही या दिवसाची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये आहेत. काही ठिकाणी कावळा, गाय आणि कुत्रा यांना अन्न देण्याची प्रथाही पाळली जाते. शनिदेवाची उपासना करताना प्रामाणिकपणा, श्रमांचा सन्मान, संयम आणि अन्यायापासून दूर राहण्याचा संकल्प करावा.