चिखलीत ४६ महिन्यात १०,७९३ श्वानदंशांची नोंद; आकडेवारीच संशयाच्या भोवऱ्यात ! कुत्र्यांनी चावा घेतला की नोंदींची संख्या वाढली ?

MH 28 News Live / चिखली : चिखली ग्रामीण रुग्णालयाकडून माहिती अधिकाराच्या अर्जाला देण्यात आलेल्या उत्तरामुळे भटक्या कुत्र्यांच्या प्रश्नाला नवे वळण मिळाले आहे. एप्रिल २०२२ ते फेब्रुवारी २०२६ या सुमारे ४६ महिन्यांत १० हजार ७९३ रुग्णांनी रेबीज प्रतिबंधक उपचार घेतल्याचे आकडेवारीत नमूद आहे. मात्र हा आकडा नेमका काय दर्शवतो, याची स्वतंत्र पडताळणी होणे गरजेचे आहे.

आकडा मोठा; पण त्याचा अर्थ काय ?

चिखली येथील सचिन सुभाष राठी यांनी स्थानिक ग्रामीण रुग्णालय व उपजिल्हा रुग्णालयाकडे माहिती अधिकाराच्या अंतर्गत अर्ज करून शहर व परिसरात झालेल्या श्वानदंशाच्या प्रकरणांची माहिती मागवली होती. या माहितीच्या उत्तरा दाखल रुग्णालयाकडून सदर आकडेवारी राखी यांना देण्यात आली. सचिन राठी यांना देण्यात आलेल्या आकडेवारीनुसार २०२२-२३ मध्ये १,१९०, २०२३-२४ मध्ये २,३६९, २०२४-२५ मध्ये ३,२३२ आणि एप्रिल २०२५ ते फेब्रुवारी २०२६ या दहा महिन्यांत ४,००२ रुग्णांची नोंद आहे. शेवटच्या दहा महिन्यांचा आकडा मागील पूर्ण वर्षांपेक्षाही अधिक असल्याने प्रश्न अधिक गंभीर होतो.

मात्र १०,७९३ हा आकडा म्हणजे १०,७९३ स्वतंत्र श्वानदंशाच्या घटना आहेत, असा थेट निष्कर्ष काढता येणार नाही. कारण उपलब्ध उत्तरात ‘रेबीज प्रतिबंधक उपचार घेणारे रुग्ण’ अशी नोंद आहे. त्यात एकाच रुग्णाच्या अनेक भेटी किंवा इतर प्राण्यांच्या संपर्कानंतर घेतलेले प्रतिबंधक उपचार समाविष्ट आहेत का, याची स्पष्टता आवश्यक आहे.

एवढ्या घटना झाल्या तर स्वतंत्र नोंदी कुठे ?

जर ही संख्या प्रत्यक्ष कुत्र्यांच्या चाव्याच्या स्वतंत्र घटनांची असेल, तर चिखली शहर आणि परिसरात चार वर्षांत एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर घटना घडल्याने त्यांची नगर परिषद, आरोग्य विभाग किंवा इतर स्थानिक यंत्रणांकडे स्वतंत्र नोंद असणे अपेक्षित आहे. मात्र उपलब्ध माहितीत अशा पूरक आकडेवारीचा उल्लेख नाही. त्यामुळे आरोग्य विभागाची माहिती चुकीची आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नसला तरी तिची स्वतंत्र पडताळणी आवश्यक असल्याचे स्पष्ट होते.

मृत्यू शून्य; उपचार मात्र हजारोंमध्ये

याच उत्तरातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे संबंधित कालावधीत रेबीजमुळे एकही मृत्यू झालेला नसल्याचे नमूद आहे. वेळेवर प्रतिबंधक उपचार मिळाल्यास रेबीज टाळता येत असल्याने मृत्यू शून्य असणे शक्य आहे. त्यामुळे मृत्यू झाला नाही म्हणून श्वानदंशाच्या घटना झाल्याच नाहीत, असा निष्कर्षही काढता येणार नाही.

आता आकडेवारीचे ‘ऑडिट’ गरजेचे

या प्रकरणात खरी शोधपत्रकारिता केवळ १०,७९३ हा आकडा प्रसिद्ध करण्यात नाही, तर हा आकडा तयार कसा झाला हे शोधण्यात आहे. किती रुग्णांना प्रत्यक्ष कुत्र्यांनी चावा घेतला? किती नोंदी इतर प्राण्यांच्या संपर्काच्या आहेत? एकाच रुग्णाच्या पुनर्भेटी स्वतंत्र मोजल्या आहेत का? वापरलेल्या रेबीज लसीच्या डोसची संख्या रुग्णसंख्येशी जुळते का? नगर परिषदेकडे नोंदलेल्या श्वानदंशाच्या तक्रारी किती आहेत? या प्रश्नांची उत्तरे मिळणे आवश्यक आहे.

भटक्या कुत्र्यांचा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा

दरम्यान, कुत्र्यांची संख्या, निर्बीजीकरण, रेबीज लसीकरण, पकडलेल्या कुत्र्यांची नोंद आणि शहरातील उघडा कचरा यांचीही स्वतंत्र तपासणी आवश्यक आहे. कारण भटक्या कुत्र्यांच्या संख्येवर कचरा व्यवस्थापनाचाही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे आरोग्य विभागाची आकडेवारी आणि नगर परिषदेच्या कुत्रे नियंत्रणाच्या नोंदी यांची तुलना करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

१०,७९३ हा आकडा दुर्लक्षितही करता येणार नाही, अंतिम सत्यही मानता येणार नाही

एकूणच, १०,७९३ हा आकडा गंभीर आहे; मात्र तो नेमका कशाचा आहे, याची स्पष्टता नसताना त्याला ‘१०,७९३ श्वानदंश’ असे संबोधणे योग्य ठरणार नाही. आकडा खरा असल्यास परिस्थिती गंभीर आहे आणि तो वेगळ्या पद्धतीने तयार झाला असल्यास आरोग्य विभागाने त्याचे स्पष्टीकरण देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे आता प्रश्न एकच ‘१०,७९३ हा आकडा नेमका कशाचा आणि त्यामागील मूळ नोंदी काय सांगतात ?’